Depremlerden sonra uydunun gece görüntüleri ne gösteriyor?
NASA'nın Black Marble görüntüleri, Türkiye'nin her köşesinin gece yaydığı ışığı ölçer. Rakamlar bu ışığı her il için her yıl topladı ve Şubat 2023 depremlerinin bu toplamlarda görünüp görünmediğine baktı. Görünüyor, ama beklenebilecek biçimde değil: depremlerin merkezindeki iller neredeyse her ilden çok aydınlandı, en çok can ve binanın kaybedildiği Hatay ise hiç göze çarpmadı.
Bu rakamlar Rakamlar'da gösterge olarak yayımlanmıyor, çünkü ülke toplamı göründüğü şeyi anlatmıyor. Toplam, uyduya ve görüntülerin birleştirilme biçimine göre dalgalanıyor: ortanca ilin ışığı 2024 yılında %10,6 azaldı, 2025 yılında %24,3 arttı; hiçbir ekonomi böyle dalgalanmaz. Bu yüzden bu yazı illeri aynı yıllar içinde birbiriyle, her ilin değişiminin 81 il içindeki sırasıyla karşılaştırıyor; bir yılın toplamını başka bir yılınkiyle hiç karşılaştırmıyor.
Haritalar, bu toplamların topladığı ışığı depremlerden önceki yıl ve son yıl için gösteriyor.
Deprem bölgesi geceleri, depremlerden önceki yıl ve son yıl
NASA Black Marble yıllık bileşik görüntülerinden (VNP46A4) Rakamlar çizimi: iller toplamlarının alındığı ışık. İki yıl aynı logaritmik parlaklık ölçeğinde; il sınırları gri, komşu ülkeler ve deniz soluk. Bölgenin tamamı 2025'te daha parlak görünüyor; bunun bir kısmı yukarıda anlatılan ülke toplamındaki dalgalanma, bu yüzden yerleri yıllar arasında değil birbiriyle karşılaştırın.
Depremlerin merkezindeki iller neredeyse her ilden çok aydınlandı
Depremlerden önceki yıl olan 2022 ile 2025 arasında Adıyaman'ın ışığı %65,7 arttı; bu, 81 il içindeki en büyük artış. İki ana sarsıntının da merkezi olan Kahramanmaraş %52,8 ile 5., Malatya %49,3 ile 6. sırada. Ortanca il %29,5 arttı.
Bu illerin alışkanlığı bu değildi. Depremlerden önceki yıl Adıyaman 46., Kahramanmaraş 47., Malatya 75. sıradaydı; deprem bölgesindeki on bir ilin ortancası %10,9 artmıştı, tüm illerin ortancası olan %13,1 artıştan az.
Deprem bölgesindeki illerin gece ışıklarındaki değişim ve 81 il içindeki sırası
| İl | 2021–2022 | 2022–2023 | 2023–2024 | 2024–2025 | 2022–2025 |
|---|---|---|---|---|---|
| Adıyaman | +%12,946. | +%26,66. | -%2,213. | +%33,919. | +%65,71. |
| Kahramanmaraş | +%12,847. | +%18,621. | -%2,815. | +%32,521. | +%52,85. |
| Malatya | +%7,875. | +%8,573. | +%2,25. | +%34,717. | +%49,36. |
| Kilis | +%11,359. | +%17,031. | +%1,37. | +%21,847. | +%44,313. |
| Diyarbakır | +%10,268. | +%12,753. | -%13,356. | +%41,310. | +%38,020. |
| Elazığ | +%15,125. | +%9,372. | -%7,329. | +%31,425. | +%33,229. |
| Şanlıurfa | +%10,964. | +%13,251. | -%15,163. | +%37,914. | +%32,731. |
| Hatay | +%6,776. | +%6,576. | +%8,41. | +%13,072. | +%30,538. |
| Gaziantep | +%9,770. | +%10,166. | +%0,38. | +%17,254. | +%29,541. |
| Osmaniye | +%13,539. | +%13,546. | -%6,026. | +%16,060. | +%23,756. |
| Adana | +%10,366. | +%12,454. | -%4,320. | +%14,963. | +%23,557. |
| Deprem bölgesi, ortanca | +%10,9 | +%12,7 | -%2,8 | +%31,4 | +%33,2 |
| Tüm iller, ortanca | +%13,1 | +%14,3 | -%10,6 | +%24,3 | +%29,5 |
Her ilin bir yıl boyunca yaydığı ışığın toplamındaki değişim; sıra, en çok artan il 1 olmak üzere. NASA Black Marble yıllık bileşik görüntülerinden (VNP46A4) Rakamlar hesaplaması. Ülke toplamı uydudan ve görüntülerin birleştirilmesinden kaynaklanan dalgalanmalar taşıdığı için iller yıllar arasında değil, aynı yıl içinde birbiriyle karşılaştırılmalıdır.
Hatay karanlığa gömülmedi
Hatay'ın ışığı deprem yılında %6,5 arttı ve il 76. sırada yer aldı; önceki yıl da aynı sıradaydı (76.). 2024 yılında ışığı her ilden çok arttı; 2022 yılından bu yana ise 38. sırada, ortalara yakın.
Yıllık bir görüntü, yıkılan mahallelerde sönen ışığı başka yerlerde yanan ışıktan ayıramaz: konteyner ve çadır kentler, projektörlerle aydınlatılan yıkım ve inşaat alanları, jeneratörler, kent kenarlarındaki yeni konutlar. Toplamlar yalnızca ikisinin farkını gösterir. Yardım ve yeniden yapım, depremlerin merkezindeki illerin aydınlanmasının olası bir nedeni; ama bu görüntüler bunu kanıtlayamaz.
NASA'nın Antakya için yayımladığı günlük görüntüler, yıllık bir toplamın düzleştirdiği şeyi gösteriyor. Depremlerden iki gün sonra kentin ve çevresindeki kasabaların çoğu karanlıktaydı; nisan sonunda ışıklar büyük ölçüde geri gelmişti. Yıllık bileşik görüntü ikisinin ve sonraki ayların ortalamasını alır.
Antakya geceleri: depremlerden iki gün önce, iki gün sonra ve yaklaşık üç ay sonra
NASA Earth Observatory görüntüleri (Lauren Dauphin); Black Marble verisi Ranjay Shrestha/NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nin izniyle, Landsat verisi ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu'ndan, OpenStreetMap verisi (© OpenStreetMap katkıcıları). NASA'nın günlük Black Marble ürününden; yukarıdaki yıllık bileşik görüntülerle aynı ölçekte değildir. Nisan görüntüsü daha geniş bir alanı gösterir.
Önce büyüyen iller çoğunlukla sonra da büyüdü
Işıktaki büyüme bir dönemden ötekine sürüyor. İllerin depremlerden önceki üç yıldaki ve sonraki üç yıldaki değişimlerinin sıra korelasyonu 0,35; bu, depremlerden önceki art arda iki üç yıllık dönem arasındakiyle (0,32) hemen hemen aynı. Adıyaman, Kahramanmaraş ve Malatya bu örüntünün belirgin biçimde üstünde: depremlerden önce kendileri kadar büyümüş illerden daha hızlı büyüdüler.
Gece ışıklarındaki değişim, depremden önceki ve sonraki üç yıl
Katsayı 0,3581 il, 2019–2022 / 2022–2025
Değişim, 2022–2025
Değişim, 2019–2022
Tüm değerler, tablo olarak
| İl | Değişim, 2019–2022 | Değişim, 2022–2025 |
|---|---|---|
| Adana | %22,8 | %23,5 |
| Adıyaman | %27,7 | %65,7 |
| Afyonkarahisar | %37,8 | %22,4 |
| Ağrı | %17,3 | %41,1 |
| Amasya | %20,2 | %31,8 |
| Ankara | %11,1 | %21,3 |
| Antalya | %26,9 | %24,7 |
| Artvin | %24,4 | %16,9 |
| Aydın | %23,2 | %18,5 |
| Balıkesir | %29,9 | %24,1 |
| Bilecik | %37,9 | %30,7 |
| Bingöl | %47,6 | %47,9 |
| Bitlis | %33,5 | %49,1 |
| Bolu | %33,2 | %36,1 |
| Burdur | %32,5 | %38,0 |
| Bursa | %20,6 | %16,9 |
| Çanakkale | %42,0 | %25,8 |
| Çankırı | %32,0 | %30,7 |
| Çorum | %15,9 | %42,2 |
| Denizli | %18,0 | %20,1 |
| Diyarbakır | %30,8 | %38,0 |
| Edirne | %38,0 | %24,2 |
| Elazığ | %36,2 | %33,2 |
| Erzincan | %24,2 | %25,2 |
| Erzurum | %13,3 | %29,4 |
| Eskişehir | %19,5 | %26,1 |
| Gaziantep | %28,0 | %29,5 |
| Giresun | %33,9 | %20,5 |
| Gümüşhane | %43,1 | %37,0 |
| Hakkari | %42,8 | %53,3 |
| Hatay | %27,0 | %30,5 |
| Isparta | %22,4 | %27,1 |
| Mersin | %26,3 | %21,5 |
| İstanbul | %3,3 | %5,9 |
| İzmir | %13,9 | %9,4 |
| Kars | %34,6 | %41,1 |
| Kastamonu | %29,2 | %33,0 |
| Kayseri | %22,2 | %25,1 |
| Kırklareli | %31,0 | %18,7 |
| Kırşehir | %40,8 | %42,9 |
| Kocaeli | %12,1 | %22,2 |
| Konya | %32,3 | %36,2 |
| Kütahya | %39,3 | %27,7 |
| Malatya | %24,1 | %49,3 |
| Manisa | %21,0 | %17,9 |
| Kahramanmaraş | %24,1 | %52,8 |
| Mardin | %46,6 | %19,8 |
| Muğla | %20,9 | %18,3 |
| Muş | %43,0 | %58,0 |
| Nevşehir | %25,7 | %32,3 |
| Niğde | %35,3 | %35,2 |
| Ordu | %42,5 | %25,1 |
| Rize | %23,8 | %13,0 |
| Sakarya | %21,2 | %30,3 |
| Samsun | %18,4 | %27,6 |
| Siirt | %31,4 | %40,1 |
| Sinop | %31,0 | %45,2 |
| Sivas | %23,4 | %35,2 |
| Tekirdağ | %36,2 | %17,4 |
| Tokat | %17,7 | %31,9 |
| Trabzon | %27,6 | %19,8 |
| Tunceli | %27,4 | %58,7 |
| Şanlıurfa | %39,1 | %32,7 |
| Uşak | %28,4 | %18,0 |
| Van | %31,8 | %32,3 |
| Yozgat | %15,5 | %44,5 |
| Zonguldak | %18,5 | %11,5 |
| Aksaray | %52,9 | %44,6 |
| Bayburt | %27,5 | %24,7 |
| Karaman | %31,8 | %45,4 |
| Kırıkkale | %20,6 | %36,7 |
| Batman | %30,9 | %30,0 |
| Şırnak | %49,7 | %35,8 |
| Bartın | %19,8 | %16,1 |
| Ardahan | %47,2 | %23,2 |
| Iğdır | %31,2 | %37,4 |
| Yalova | %21,8 | %22,4 |
| Karabük | %18,4 | %22,5 |
| Kilis | %43,2 | %44,3 |
| Osmaniye | %30,8 | %23,7 |
| Düzce | %19,0 | %26,6 |
Her nokta bir il. Yatay eksen 2019–2022, dikey eksen 2022–2025. NASA Black Marble yıllık bileşik görüntülerinden (VNP46A4) Rakamlar hesaplaması.
Hesaba katılmaması gerekenler
İstanbul'un ışığı neredeyse hiç değişmiyor: 2022 yılından bu yana %5,9, 81 il içinde sonuncu. Bilinen nedenlerden biri sokak aydınlatmasının LED'e geçmesi. Uydunun algılayıcısı LED'lerin yaydığı mavi ışığın çoğunu görmez; lambalarını değiştiren bir kent olduğundan karanlık görünür ve en çok lambası olan da en büyük kentler. Aynı etki herhangi bir ili karartabilir; bu da bu sıraları bir ölçüm olarak değil, bir işaret olarak okumak için bir neden daha.
Rakamlar aylık görüntüleri de denedi. Kışın her aylık görüntünün büyük bölümü, kar ve bulut altında kalan yerlerde önceki gözlemlerle dolduruluyor ve gösterdikleri dalgalanmalar daha da büyük. Doldurmaya gerek kalmayan yaz ayları bile Hatay'ın kayıplarını göstermedi.




