Yoksulluk sınırının altında: ne kadar geride?
2025 yılında medyan gelirin yüzde altmışından azıyla yaşayanların %72,0 kadarı iki günde bir et, tavuk ya da balıklı bir yemeği karşılayamadı. Medyanın yüzde yüz yirmisinden fazlasına sahip olanlarda bu pay %9,2 oldu. TÜİK'in Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması aynı soruları her yıl bütün bu gruplara soruyor; bu yüzden yoksulluk sınırının altındaki grubun ne kadar geride kaldığını ve aradaki mesafenin kapanıp kapanmadığını gösterebiliyor.
Bugünkü mesafe
Mesafe en çok, elde para kalmasını gerektiren şeylerde açılıyor. Sınırın altındakiler, yüzde yüz yirminin üstündekilere göre evini yeterince ısıtamamada 16,2 kat, beklenmedik bir harcamayı karşılayamamada 15,1 kat daha fazla etkileniyor. Evden uzakta bir haftalık tatil, grubun büyük bölümü için ulaşılmaz: %87,3; daha iyi durumdakilerde bu pay %19,0. Mesafe en az, konutun durumunda (2,5 kat) ve konut masraflarının çok yük getirmesinde (2,2 kat).
Medyanın %60'ının altındakiler, %120'sinin üstündekilere göre kaç kat, 2025
| Evini ısıtamama | 16,2 kat |
|---|---|
| Beklenmedik harcama | 15,1 kat |
| Et, tavuk ya da balık | 7,9 kat |
| Bir haftalık tatil | 4,6 kat |
| Otomobil | 4,5 kat |
| Sızıntı, nem, çürük pencere | 2,5 kat |
| Konut masrafı yükü | 2,2 kat |
Her satır, iki gruptaki payların oranıdır. TÜİK Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması tablolarından Rakamlar hesaplaması.
Orta grubun kaç yıl gerisinde
Daha iyi durumdakiler uzak bir karşılaştırma; daha yakını, medyanın yüzde altmışı ile yüz yirmisi arasındaki orta grup. Orta grubun payının, en yoksul grubun bugünkü payı kadar yüksek olduğu son yıl, konut masrafı yükünde 2021, otomobilde 2018, tatilde 2013, beklenmedik harcamada 2012, sızıntı ve nemde 2011, et, tavuk ya da balıkta 2010. Evi ısıtmada böyle bir yıl yok: bu tabloların ilk yılı olan 2006 yılından beri orta grubun payı, en yoksul grubun bugünkü payının (%50,5) hep altında kaldı.
Bu yılların çoğu, yazının sonunda anlatılan sert düşüşten önceye denk geliyor; bu yüzden kesin değil, yaklaşık bir mesafe veriyorlar. Kabaca okununca bile, bu ölçütlerin çoğunda on yıl ya da daha fazlasına karşılık geliyor.
Hangi mesafeler değişti
Burada tek tek yıllar yanıltıcı olabileceğinden karşılaştırma üç yıllık ortalamalarla yapılıyor. 2006–2008 ile 2023–2025 arasında sınırın altındaki grup ile yüzde yüz yirminin üstündeki grup arasındaki mesafe tatilde 23,9 puan düzeyinden 59,0 puan düzeyine, beklenmedik harcamada 39,9 puan düzeyinden 51,7 puan düzeyine, et, tavuk ya da balıkta 51,0 puan düzeyinden 54,7 puan düzeyine açıldı. Evi ısıtmada neredeyse değişmedi: 41,1 puan ve 40,6 puan.
%60'ın altı ile %120'nin üstü arasındaki fark, 2006-2008 ortalaması
| Et, tavuk ya da balık | 51,0 puan |
|---|---|
| Otomobil | 48,4 puan |
| Evini ısıtamama | 41,1 puan |
| Sızıntı, nem, çürük pencere | 40,7 puan |
| Beklenmedik harcama | 39,9 puan |
| Konut masrafı yükü | 32,6 puan |
| Bir haftalık tatil | 23,9 puan |
Yüzde puan. TÜİK Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması tablolarından Rakamlar hesaplaması.
Aynı fark, 2023-2025 ortalaması
| Bir haftalık tatil | 59,0 puan |
|---|---|
| Et, tavuk ya da balık | 54,7 puan |
| Beklenmedik harcama | 51,7 puan |
| Evini ısıtamama | 40,6 puan |
| Otomobil | 35,1 puan |
| Sızıntı, nem, çürük pencere | 28,1 puan |
| Konut masrafı yükü | 13,4 puan |
Yüzde puan. TÜİK Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması tablolarından Rakamlar hesaplaması.
Diğerlerinde daraldı: otomobilde 48,4 puan düzeyinden 35,1 puan düzeyine, sızıntı ve nemde 40,7 puan düzeyinden 28,1 puan düzeyine, konut masrafı yükünde 32,6 puan düzeyinden 13,4 puan düzeyine. Yani en yoksul grup konut ve otomobilde yaklaştı, elde para kalmasına bağlı olanlarda yaklaşmadı. Bu rakamlar nedenini söylemiyor.
Nasıl okunmalı
Gruplar yıldan yıla aynı kişiler değil, yoksulluk sınırı da medyanla birlikte kayıyor. Sınırın altında daha küçük bir pay, o gruptan daha az kişinin sorunu bildirdiği anlamına gelir; aynı kişilerin durumunun düzeldiği anlamına gelmez.
Tablolarda iki sıçrama açıklamasız. 2013 yılından 2014 yılına sınırın altındakilerden et, tavuk ya da balığı karşılayamayanların payı %82,2 düzeyinden %66,6 düzeyine, beklenmedik harcamada %82,8 düzeyinden %57,4 düzeyine, evi ısıtmada %61,4 düzeyinden %37,1 düzeyine düştü; orta grup da düştü, ette %53,2 düzeyinden %37,5 düzeyine. 2024 yılından 2025 yılına otomobili karşılayamayanların payı her grupta düştü: sınırın altında %53,1 düzeyinden %38,7 düzeyine, ortada %33,9 düzeyinden %22,0 düzeyine, üstte %14,9 düzeyinden %8,6 düzeyine. Gruplar arasında bu kadar ani düşüşler, insanların hayatı kadar araştırmadaki bir değişikliği de yansıtabilir; TÜİK'in tabloları bunu söylemiyor. Yukarıdaki karşılaştırmanın ortalamalarla yapılmasının nedeni bu; otomobildeki daralmayı da son yıl içinde olduğu için temkinli okumak gerekir.
Payların tümü TÜİK'in; farklar, katlar ve yıllar Rakamlar hesaplamasıdır.